ابن ميثم البحراني ( مترجم : محمدى مقدم / نوايي )
167
شرح نهج البلاغة ( فارسي )
ميزان نيازمندى هر يك از افراد نسبت به يكديگر آگاه باشد . دانشمندان وثروتمندان را بشناسد وآن كه بايد از دانش يا مالش در نظم أمور استفاده شود مورد توجّه قرار دهد . پنجم - طرف مشورت در سنن اجتماعي كه از مهمترين أمور اجتماعي است به برترين قدرت خطابه نيازمند است . بر عالم اجتماعي لازم است كه تعداد أنواع مشتركات اجتماعي وآنچه كه از روابط آنها حاصل مىشود بداند وآگاه بر مشتركاتى باشد كه بر حسب عادت ايجاد شده است ولوازم حفظ اشتراك يا علل نابودى آن را بداند . فساد اجتماعي كه أمور آن تدبير نشده يكى از دو شكل زير است : 1 - سختگيرى امرا ووأدار كردن مردم بر أمور از طريق اعمال زور ، 2 - سهل انگارى امرا در أمور جامعه ، بنا بر اين طرف مشورت بايد به اقسام سياستها وپىآمدهاى آن آگاه باشد وهر نوع سياستى را در جاى خود به كار برد . به اين تربيت قهر وغلبه را در جاى مدارا به كار نگيرد ومراعاة حال مردم را بكند . بدون رعايت اين أصول قانون منظمى به دست نمىآيد . از آنچه گفتيم مواردى كه مقدمات مشورت در أمور مهم از آن به دست مىآيد روشن شد . از چيزهايى كه وضع سنّتهاى اجتماعي وشاخههاى آن را براي ما بيان مىكند دقّت در تاريخ گذشتگان وأحوال آنهاست . أموري كه به حسب أحوال هر شخصي در مشورت سودمند است هر چند داراى ضابطهء معيّنى نيست ولى تمام آنها در مصلحت حال افراد به طور حقيقي يا ظنّى مشتركند . منظور از مصلحت حال افراد كارهاى ممكن است كه مىتوانند انجام دهند مانند كسب فضيلت ، گذراندن عمر به گونهاى كه در دلها محبوب ودر نزد مردم بسيار محترم باشد . وآسايش وخوشى زندگى ودوام گشادگى در